(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
10.2. అధ్యాయః 002
Mahabharata - Sauptika Parva - Chapter Topics
కృపేణ ద్రౌణింప్రతి కర్తవ్యోపదేశః॥ 1 ॥
Mahabharata - Sauptika Parva - Chapter Text

కృప ఉవాచ। 10-2-0x(5264)(64016)
శ్రుతం తే వచనం సర్వం హేతుయుక్తం మయా విభో।
మమాపి తు వచః కించిచ్ఛృణుష్వాద్య మహాభుజ॥ 10-2-1(64017)
ఆబద్ధా మానుషాః సర్వే నిబద్ధాః కర్మణోర్ద్వయోః।
దైవే పురుషకారే చ పరం తాభ్యాం న విద్యతే॥ 10-2-2(64018)
న హి దైవేన సిధ్యంతి కార్యాణ్యేకేన సత్తమ।
న చాపి కర్మణైకేన ద్వాభ్యాం సిద్ధిస్తు యోగతః॥ 10-2-3(64019)
తాభ్యాముభాభ్యాం సర్వార్థా నిబద్ధా అధమోత్తమాః।
ప్రవృత్తాశ్చైవ దృశ్యంతే నివృత్తాశ్చైవ సర్వశః॥ 10-2-4(64020)
పర్జన్యః పర్వతే వర్షన్కిన్ను సాధయతే ఫలం।
కృష్టే క్షేత్రే తథా వర్షన్కిం న సాధయతే ఫలం॥ 10-2-5(64021)
ఉత్థానం చాపి దైవస్య హ్యనుత్థానం చ దైవతం।
వ్యర్థం భవతి సర్వత్ర పూర్వస్తత్ర వినిశ్చయః॥ 10-2-6(64022)
సువృష్టే చ యథా దేవే సంయక్ క్షేత్రే చ కర్షితే।
బీజం మహాగుణం భూయాత్తథా సిద్ధిర్హి మానుషీ॥ 10-2-7(64023)
తయోర్దైవం తు దుశ్చింత్యం స్వవశేనైవ వర్తతే।
ప్రాజ్ఞాః పురుషకారే తు వర్తంతే దేవమాస్థితాః॥ 10-2-8(64024)
తాభ్యాం సర్వే హి కార్యార్థా మనుష్యాణాం నరర్షభ।
విచేష్టంతః స్మ దృశ్యంతే నివృత్తాస్తు తథైవ చ॥ 10-2-9(64025)
కృతః పురుషకారశ్చ సోఽపి దైవేన సిధ్యతి।
తథాస్య కర్మణః కర్తురభినిర్వర్తతే ఫలం॥ 10-2-10(64026)
ఉత్థానం చ మనుష్యాణాం దక్షాణాం దైవవర్జితం।
అభలం దృశ్యతే లోకే సంయగప్యుపపాదితం॥ 10-2-11(64027)
తత్రాలసా మనుష్యాణాం యే భవంత్యమనస్వినః।
ఉత్థానం తే విగర్హంతి ప్రాజ్ఞానాం తన్న రోచతే॥ 10-2-12(64028)
ప్రాయశో హి కృతం కర్మ నాఫలం దృశ్యతే భువి।
అకృత్వా చ పునర్దుఃఖం కర్మ పశ్యేన్మహాఫలం॥ 10-2-13(64029)
చష్టామకుర్వంల్లభతే యది కించిద్యదృచ్ఛయా।
యో వా న లభతే కృత్వా దుర్దర్శౌ తావుభావపి॥ 10-2-14(64030)
శక్నోతి జీవితుం దక్షో నాలసః సుఖమేధతే।
దృశ్యంతే జీవలోకేఽస్మిందక్షాః ప్రాయో హితైషిణః॥ 10-2-15(64031)
యది దక్షః సమారంభాత్కర్మణో నాశ్నుతే ఫలం।
నాస్య వాచ్యం భవేత్కించిల్లబ్ధవ్యం వాఽధిగచ్ఛతి॥ 10-2-16(64032)
నాకృత్వా కర్మ లోకే హి ఫలం విందతి కర్హిచిత్।
స తు వక్తవ్యతాం యాతి ద్వేష్యో భవతి భూయశః॥ 10-2-17(64033)
ఏవమేతదనాదృత్య వర్తతే యస్త్వతోఽన్యథా।
స కరోత్యాత్మనోఽనర్థానేష బుద్ధిమతాం నయః॥ 10-2-18(64034)
హీనం పురుషకారేణ యది దైవేన వా పునః।
కారణాభ్యామథైతాభ్యాముత్థానమఫలం భవేత్॥ 10-2-19(64035)
హీనం పురుషకారేణ కర్మ త్విహ న సిధ్యతి॥ 10-2-20(64036)
దైవతేభ్యో నమస్కృత్య యస్త్వర్థాన్సంయగీహతే।
దక్షో దాక్షిణ్యసంపన్నో న స మోఘైర్విహన్యతే॥ 10-2-21(64037)
సంయగీహా పునరియం యా బృద్ధానుపసేవతే।
ఆపృచ్ఛతి చ యచ్ఛ్రేయః కరోతి చ హితం వచః॥ 10-2-22(64038)
ఉత్థాయోత్థాయ హి సదా ప్రష్టవ్యా వృద్ధసంమతాః।
తే స్మ యోగే పరం మూలం తన్మూలా సిద్ధిరుచ్యతే॥ 10-2-23(64039)
వృద్ధానాం వచనం శ్రుత్వా యోఽభ్యుత్థానం ప్రయోజయేత్।
ఉత్థానస్య ఫలం సంయక్తదా స లభతేఽచిరాత్॥ 10-2-24(64040)
రాగాత్క్రోధాద్భయాల్లోభాద్యోఽర్థానీహేత మానవః।
అనీశశ్చావమానీ చ స శీఘ్రం భ్రశ్యతే శ్రియః॥ 10-2-25(64041)
సోయం దుర్యోధనేనార్థో లుబ్ధేనాదీర్ఘదర్శినా।
అసమర్థః సమారబ్ధో మూఢత్వాదవిచినంతితః॥ 10-2-26(64042)
హితబుద్ధీననాదృత్య సంమంత్ర్యాసాధుభిః సహ।
వార్యమాణోఽకరోద్వైరం పాండవైర్గుణవత్తరైః॥ 10-2-27(64043)
పూర్వమప్యతిదుఃశీలో న ధైర్యం కర్తుమర్హతి।
తపత్యర్థే విపన్నే హి మిత్రాణాం న కృతం వచః॥ 10-2-28(64044)
అనువర్తామహే యత్తు తం వయం పాపపూరుషం।
అస్మానప్యనయస్తస్మాత్ప్రాప్తోఽయం దారుణో మహాన్॥ 10-2-29(64045)
అేన తు మమాద్యాపి వ్యసనేనోపతాపితా।
బుద్ధిశ్చింతయతే కించిత్స్వం శ్రేయో నావబుధ్యతే॥ 10-2-30(64046)
ముహ్యతా తు మనుష్యేణ ప్రష్టవ్యాః సుహృదో జనాః।
తత్రాస్య బుద్ధిర్వినయస్తత్ర శ్రేయశ్చ పశ్యతి॥ 10-2-31(64047)
తతోఽస్య మూలం కార్యాణాం బుద్ధ్యా నిశ్చిత్య వై బుధాః'।
తేఽత్ర పృష్టా యథా బ్రూయుస్తత్కర్తవ్యం తథా భవేత్॥ 10-2-32(64048)
తే వయం ధృతరాష్ట్రం చ గాంధారీం చ యశస్వినీం।
ఉపపృచ్ఛామహే గత్వా విదురం చ మహామతిం॥ 10-2-33(64049)
తే పృష్టాస్తు వదేయుర్యచ్ఛ్రేయో నః సమనంతరం।
తదస్మాభిః పునః కార్యమితి మే నైష్ఠికీ మతిః॥ 10-2-34(64050)
అనారంభాత్తు కార్యాణాం నార్థః సంపద్యతే క్వచిత్॥ 10-2-35(64051)
కృతే పురుషకారే తు యేషాం కార్యం న సిధ్యతి।
దైవేనోపహతాస్తే తు నాత్ర కార్యా విచారణా॥ ॥ 10-2-36(64052)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి ద్వితీయోఽధ్యాయః॥ 2 ॥

Mahabharata - Sauptika Parva - Chapter Footnotes
10-2-2 దైవే ఆసమంతాత్ బద్ధాః పురుషకారే నిహీనతయా బద్ధాః। తేన దైవం ప్రధానం పురుషకార ఉపసర్జనమిత్యుక్తం భవతి। ఆరంభా మానుషాః సర్వే ఇతి క.పాఠః॥
10-2-6 ఉత్థానమితి। దైవస్య ప్రధానస్యోత్థానం పురుషకారో వ్యర్థం భవతి తథాఽనుత్థానముత్థానహీనం దైవమపి వ్యర్థమితి పక్షద్వయం సర్వత్ర వ్యవస్యతి తత్ర పూర్వఏవ పక్షః శ్రేయానిత్యర్థః॥
10-2-9 విచేష్టంతః ప్రవృత్తా దృశ్యంతే లోకదృష్ఠ్యేత్యర్థః॥
10-2-13 కర్మాకృత్వా దుఃఖం పశ్యేదిత్యాపి ప్రాయశోఽస్తి॥
10-2-14 దుర్దర్శౌ దుర్లభౌ॥
10-2-16 స్పర్శం చాస్యాధిగచ్ఛతీతి ఛ.పాఠః। తత్ర అస్య కర్మణః స్పర్శం లోకస్య సంబంధం చాధిగచ్ఛతి లోకప్రియః స్యాదిత్యర్థః॥
10-2-17 అకృత్వా కర్మ యో లోకే ఫలం విందతి ధిష్ఠిత ఇతి ఝ.పాఠః। తత్ర అదక్షస్తు పరప్రయత్నార్జితేన జీవన్నపి భోక్తుమేవాయం సమర్థో నార్జయితుమితి నింద్యత ఇతి భావః॥
10-2-18 ఏతత్ దైవదాక్ష్యయోః సాహిత్యం। అన్యథా తయోరన్యతరాలంబనేన॥
10-2-23 యోగే అలబ్ధలాభే॥
10-2-25 అనీశః అజితచిత్తః। అవమానీ పరమవజానన్॥
10-2-2 ద్వితీయోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.